Muzeum Północno-Mazowieckie Łomża

Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży to jedno z ciekawszych miejsc dla osób zainteresowanych historią regionu i kulturą Kurpiowszczyzny. Mieści się w zabytkowej kamienicy przy ulicy Dwornej 22c, a jego zbiory liczą ponad 25 tysięcy eksponatów. Największą atrakcją jest kolekcja bursztynu kurpiowskiego – unikalnego surowca z dorzecza Narwi, który trudno zobaczyć gdzie indziej. To miejsce, gdzie historia północnego Mazowsza przeplata się z codziennością dawnych mieszkańców regionu.

Historia muzeum i jego twórca

Muzeum powstało z inicjatywy Adama Chętnika, który tuż po II wojnie światowej postanowił kontynuować przerwane wojną badania nad regionem. Pierwszą siedzibą było skromne mieszkanie przy Alei Legionów 18 – dwa pokoje o łącznej powierzchni zaledwie 108 metrów kwadratowych. Oficjalne otwarcie nastąpiło 14 marca 1948 roku, gdy pokazano pierwszą wystawę zbiorów muzealnych.

Zaczątkiem kolekcji stały się eksponaty z przedwojennej Stacji Naukowo-Badawczej i Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie. W 1950 roku placówka została upaństwowiona i przez kolejne dekady kilkakrotnie zmieniała nazwę – z Muzeum Północno-Mazowieckiego na Muzeum w Łomży, potem Muzeum Okręgowe. Dopiero w 1998 roku, podczas obchodów 50-lecia, powróciła do pierwotnej nazwy.

Od 1978 do 2005 roku muzeum mieściło się w zabytkowym „Domu Pastora” przy ulicy Krzywe Koło 1. Obecną siedzibę przy ulicy Dwornej otrzymało we wrześniu 2005 roku – budynek po Publicznym Gimnazjum nr 4, który przeszedł gruntowną modernizację zakończoną w grudniu 2010 roku.

Kamienica z burzliwą historią

Sam budynek muzeum zasługuje na uwagę. Wzniesiono go prawdopodobnie pod koniec XIX wieku dla Cezarego Markiewicza, cenionego łomżyńskiego lekarza. Przed I wojną światową mieścił się tu carski urząd skarbowy, potem Niemcy urządzili w nim oddział wartowniczy.

W okresie międzywojennym kamienica służyła jako seminarium duchowne, a po jego przeniesieniu do nowego budynku – jako szkoła powszechna działająca do 1 września 1939 roku. Podczas II wojny światowej Niemcy ponownie zajęli obiekt, urządzając szpital polowy dla rannych i jeńców wojennych.

Przed opuszczeniem Łomży żołnierze niemieccy otrzymali rozkaz wysadzenia budynku w powietrze. Na szczęście do tego nie doszło i już 1 września 1945 roku ponownie zaczęła działać tu szkoła. Ostatni szkolny dzwonek zabrzmiał w czerwcu 2005 roku.

Co zobaczysz w muzeum

Muzeum dysponuje aż 1550 metrami kwadratowymi powierzchni ekspozycyjnej. W głównym budynku czeka pięć wystaw stałych, które prowadzą przez dzieje regionu od IX wieku przed naszą erą aż po II wojnę światową. Na wystawie można zobaczyć monety, naczynia, broń, narzędzia, biżuterię i stare fotografie dokumentujące życie mieszkańców północnego Mazowsza.

Największą atrakcją pozostaje kolekcja bursztynu kurpiowskiego z dorzecza środkowej Narwi. Prezentowany jest zarówno surowiec bursztynowy, narzędzia do jego obróbki, jak i gotowe wyroby. To jedna z najbardziej interesujących kolekcji w całym muzeum – bursztyn z tego regionu ma swój unikalny charakter i trudno go zobaczyć w innych miejscach.

Wśród numizmatów dominują monety i banknoty polskie. Najstarsze to rzymskie denary, najmłodsze – współczesne emisje polskie. Zbiór pokazuje nie tylko ewolucję polskiego pieniądza, ale też historię gospodarczą regionu.

Kurpiowskie dziedzictwo i lampy naftowe

Wystawa „Kurpiowskie osóbki” prezentuje rzeźby świętych i patronów z terenu Kurpiowskiej Puszczy Zielonej z okresu od końca XVIII do początków XX wieku. Pochodzą z dawnych kapliczek i krzyży przydrożnych – to autentyczne kurpiowskie dziedzictwo terenów Północnego Mazowsza. Każda rzeźba ma swoją historię.

Po dokładnej konserwacji jedna z rzeźb, uważana za postać św. Barbary, okazała się Chrystusem Zmartwychwstałym. O twórcach tych dzieł wiemy niewiele, choć w pamięci przetrwały nazwiska dwóch cenionych rzeźbiarzy, w tym Łukasza Raczkowskiego.

Muzeum może pochwalić się również jedną z najokazalszych w Polsce kolekcji lamp naftowych z XIX i XX wieku. Jednym z najciekawszych obiektów jest lampa naftowa salonowa, której korpus wyprodukowano w Chinach pod koniec XIX wieku – zachowała oryginalny, ozdobny klosz. To ciekawa ilustracja tego, jak wyglądało codzienne życie przed erą elektryczności.

Dla kogo to miejsce

Muzeum sprawdzi się przede wszystkim u osób zainteresowanych historią regionalną i kulturą ludową. Miłośnicy Kurpiowszczyzny znajdą tu unikatowe eksponaty związane z tym obszarem kulturowym. Kolekcja bursztynu zachwyci nie tylko geologów – to naprawdę rzadko spotykany rodzaj ekspozycji.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, szczególnie jeśli młodsi zwiedzający interesują się historią lub rzemiosłem. Wystawa lamp naftowych czy dawnych narzędzi potrafi zainteresować młodszą publiczność. Obiekt jest częściowo przystosowany do obsługi osób z niepełnosprawnościami ruchu.

Warto zajrzeć tu również planując zwiedzanie Łomży – muzeum dobrze uzupełnia spacer po mieście i pozwala lepiej zrozumieć kontekst historyczny regionu. Na spokojne zwiedzanie warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin.

Informacje praktyczne

Muzeum Północno-Mazowieckie mieści się przy ulicy Dwornej 22c w Łomży. Główna placówka jest czynna przez cały rok, z wyjątkiem poniedziałków i dni poświątecznych. Godziny otwarcia: wtorek, czwartek i piątek w godzinach 9:00-16:00, sobota, niedziela i święta 10:00-16:00.

Wstęp jest płatny, choć konkretne ceny biletów warto sprawdzić przed wizytą na stronie muzeum lub telefonicznie pod numerem 86 216 28 16. Muzeum prowadzi również Galerię Sztuki Współczesnej przy ulicy Długiej 13 (czynna oprócz poniedziałków w godzinach 10:00-18:00) oraz Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie przy ulicy Zamkowej 25.

Do Łomży najłatwiej dojechać samochodem – miasto leży przy trasie S8 (Wrocław-Białystok). Z Warszawy to około 150 km, czyli niecałe dwie godziny jazdy. Dostępne są również połączenia autobusowe i kolejowe. Muzeum znajduje się w centrum miasta, w pobliżu katedry i innych atrakcji Łomży, więc można połączyć zwiedzanie kilku miejsc w jeden dzień.

Kontakt z muzeum: [email protected] lub telefonicznie 86 216 64 87 (sekretariat). Aktualne informacje o wystawach czasowych i wydarzeniach specjalnych warto sprawdzić na stronie www.muzeum.lomza.pl.